یادآوری یک روز فراموششده: معلمی که پیش از آیتالله مطهری شهید شد
در ایران، ۱۲ اردیبهشت به نام روز معلم شناخته میشود؛ مناسبتی که اغلب با ترور آیتالله مرتضی مطهری در سال ۱۳۵۸ گره خورده، اما سابقه آن به اعتراض صنفی معلمان در سال ۱۳۴۰ و کشتهشدن دبیر جوانی به نام...
به گزارش آستانخبر، در ایران، روز ۱۲ اردیبهشت هر سال به یاد آیتالله مرتضی مطهری، فیلسوف و استاد الهیات که در شامگاه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۸ ترور شد، به عنوان «روز معلم» گرامی داشته میشود. اما تاریخ این مناسبت، لایههای پنهانتری هم دارد که کمتر در رسانهها منعکس شده است.
۱۸ سال پیش از آن ترور، در همین روز در سال ۱۳۴۰، معلمی جوان به نام ابوالحسن خانعلی در جریان یک تجمع صنفی آرام در میدان بهارستان تهران توسط پلیس شهید شد. این اتفاق جرقه یکی از مهمترین اعتراضات معلمان در تاریخ معاصر ایران را زد که به استعفای نخستوزیر وقت، جعفر شریفامامی، و روی کار آمدن دولت جدید انجامید.
خانعلی که دانشجوی دوره دکتری در دانشکده معقول و منقول دانشگاه تهران و دبیر فقه و عربی در دبیرستان جامی بود، با شلیک گلولهای از سلاح شخصی رییس کلانتری منطقه شهید شد. تجمع به دعوت باشگاه مهرگان و در اعتراض به لایحه جدید حقوق معلمان برگزار شده بود.
پس از این واقعه، معلمان هر ساله ۱۲ اردیبهشت را به صورت غیررسمی گرامی میداشتند، اما پس از کودتای ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ این مناسبت نیز مانند بسیاری از صداهای صنفی در ایران، به حاشیه رفت.
در آستانه اولین سالگرد انقلاب اسلامی، دوباره تلاشهایی برای احیای این مناسبت آغاز شد. بر اساس گزارش روزنامه اطلاعات در شماره ۱۵۸۴۲ مورخ ۹ اردیبهشت ۱۳۵۸، کانون مستقل معلمان از معلمان دعوت کرده بود تا در آیینی به یاد خانعلی شرکت کنند. دو روز بعد، خبر ترور آیتالله مطهری منتشر شد، و سرنوشت روز معلم تغییر کرد.
مطهری استاد دانشکده الهیات و از چهرههای فکری نزدیک به انقلاب بود، اما برخلاف تصور عمومی، در آموزش و پرورش فعالیت رسمی نداشت. او نه کتاب درسی نوشت، نه مدرسهای دولتی را اداره میکرد. نقش او بیشتر در سطح کلان ایدئولوژیک انقلاب تعریف میشد.
با این حال، اعلام ترور مطهری در بامداد ۱۲ اردیبهشت، موجب شد همان روز به نام «روز معلم» ثبت رسمی شود. بسیاری از معلمان با این تصمیم مخالفت نکردند. امید آن بود که با این توجه، مطالبات صنفی معلمان بیشتر شنیده شود.
ترور مطهری توسط گروه فرقان، سازمانی با رویکرد دینی رادیکال و مسلحانه، در خانه یدالله سحابی – چهرهای ملی-مذهبی – رخ داد. بر خلاف برخی روایتها، مطهری در جلسه شورای انقلاب حضور نداشت، چرا که آن روز اصلاً جلسهای در کار نبود.
اکبر گودرزی، طلبهای اخراجی و رهبر فرقان، دستور این ترور را صادر کرده بود. عامل تیراندازی محمدعلی بصیری بود که به همراه دو همدستش کمتر از یک سال بعد اعدام شد.
با وجود گذشت ۴۵ سال، روز معلم در ایران همچنان بیشتر با نام مطهری شناخته میشود تا خانعلی. اما برخی معلمان و روزنامهنگاران، از جمله شیرزاد عبداللهی، در سالهای اخیر تلاش کردهاند تا خاطره خانعلی را زنده نگه دارند.
مطهری در حالی روزهای پایانی عمرش را با فعالیت در نهادهای فرهنگی چون مؤسسه «متاع» میگذراند که هیچگاه بهطور کامل در ساختارهای رسمی ادغام نشد. او گرچه رییس شورای انقلاب بود، اما در جلسات موسسات مدنی شرکت میکرد.
شاید برای همین است که در ذهن برخی معلمان، هر دو نام – خانعلی و مطهری – در روز معلم کنار هم قرار میگیرند. یکی قربانی خشونت دولتی در دوران سلطنت، و دیگری قربانی تعصب و افراطیگری دینی در ابتدای جمهوری اسلامی.
انتهای خبر/۴۲۰۰