هنر در سایه شالیزار: روایت صنایع دستی آستانه اشرفیه از چادرشب تا حصیر

به گزارش آستان‌خبر؛ در دل شالیزارهای سبز و نمدار گیلان، جایی که مه صبحگاهی از روی برگ‌های برنج می‌گذرد و صدای دار قالی با نسیم هم‌نوا می‌شود، زنان روستاهای آستانه اشرفیه هنوز روایت مادربزرگانشان را در قالب صنایع دستی ادامه می‌دهند. این شهرستان کوچک در جلگه مرکزی گیلان، نه تنها به سنت‌های کشاورزی شهرت دارد، بلکه یکی از قطب‌های صنایع دستی بومی شمال ایران به شمار می‌رود.

در روستای کیسم، چادرشب‌های رنگارنگ با نخ‌هایی از جنس پنبه یا ابریشم مصنوعی همچنان با دستگاه‌های سنتی بافته می‌شوند. این پارچه‌ها که سابقاً برای بستن جهاز عروس یا نگهداری لوازم خانگی استفاده می‌شد، امروز به نمادی از هنر بومی و هویت زنان گیلانی بدل شده‌اند. چادرشب‌بافی نه‌تنها یک صنعت، بلکه میراثی زنده از زنان هنرمند این دیار است که بی‌صدا اما پررنگ در حیات اقتصادی و فرهنگی منطقه نقش دارند.

در گوشه‌ای دیگر، در چاپارخانه یا دهسر، صدای بافت حصیر از دل خانه‌های گلی به گوش می‌رسد. حصیربافی در آستانه اشرفیه هنری است برخاسته از زمین؛ از ساقه‌های خشک‌شده برنج – همان برنجی که قوت روزانه مردم را تأمین می‌کند. از این ساقه‌ها، زنبیل، بادبزن، سفره و حتی کلاه ساخته می‌شود؛ محصولاتی که هنوز هم در بازارهای محلی دیده می‌شوند و بوی طبیعت و زندگی می‌دهند.

در کنار این دو هنر، قلاب‌بافی نیز جایگاه خود را دارد. زنان مسن‌تر در عصرهای بارانی، شال و لباس‌های گرم می‌بافند؛ برای نوه‌ها یا برای فروش در بازار. این هنر که روزگاری بخشی از جهیزیه دختران بود، اکنون با الگوهای مدرن ترکیب شده و به بازارهای شهری راه یافته است.

برگ برنج و ساقه‌هایش تنها برای خوراک و سوخت استفاده نمی‌شوند. در خانه‌هایی از روستای بی‌بالان، با همین مواد اولیه، عروسک‌های بومی و وسایل تزئینی ساخته می‌شود. این دست‌سازه‌ها، که به «سفال‌دوزی با برگ برنج» شهرت یافته‌اند، گاه به عنوان سوغاتی و گاه برای حفظ سنت‌ها تولید می‌شوند.

اگرچه سفالگری در آستانه اشرفیه گسترده نیست، اما در برخی نقاط مانند دهکاء هنوز هم کوزه‌های سفالی دست‌ساز، نشانه‌ای از تداوم یک فرهنگ دیرینه‌اند؛ فرهنگی که خاک را به ظرف و کاربرد تبدیل می‌کند.

با وجود حضور پررنگ این هنرها، نبود حمایت ساختاری، کمبود بازارهای فروش و رقابت با محصولات صنعتی همچنان تهدیدی جدی برای تداوم این صنایع به شمار می‌رود. با این حال، عشق به میراث، نیرویی خاموش اما مقاوم است که هنرمندان آستانه اشرفیه را همچنان پای دار قالی و حصیربافی نگه داشته است.

در زمانی که بسیاری از صنایع دستی ایران با خطر فراموشی دست و پنجه نرم می‌کنند، روایت آستانه اشرفیه، نمونه‌ای روشن از آن است که هنر چگونه می‌تواند نه تنها زنده بماند، بلکه زندگی ببخشد.

امروز ۲۱  خرداد ماه سالروز جهانی صنایع دستی است.

انتهای خبر/۴۲۰۰